زمان انتشار : ۷ اردیبهشت ,۱۴۰۰ | ساعت : ۱۸:۵۶ | کد خبر : 213226 |
گزارش میدل ایست آی/ مذاکرات جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی؛ تمرکز گفتگوها بر مسایل مربوط به لبنان و یمن 2021 03 31T192056Z 309969499 RC2JMM9AN9R3 RTRMADP 3 IRAQ SAUDI POLITICS 1 845x321

شفقنا آینده- امین فرج‌پور: در گزارش سایت و نشریه «میدل‌ایست آی» با موضوع مذاکرات ایران و عربستان می‌خوانیم:

بر اساس گزارش‌های مقامات آگاه عراقی؛ در مذاکراتی که این روزها در بغداد بین مذاکره‌کنندگان ایران و عربستان سعودی در حال انجام است، بیشتر بحث‌ها پیرامون موضوعات مربوط با لبنان و یمن دور می‌زند- که در سال‌های اخیر جزو اولویت‌های سیاسی ایران و عربستان بوده‌اند. اما به رغم این که گفتگوهای این دو رقیب منطقه‌ای در خاک عراق انجام می‌شود، فعالیت‌های تهران و ریاض در این کشور، تاکنون در دستور کار این مذاکرات نبوده است. به جای آن، اما، توقف حملات حوثی‌ها به تأسیسات نفتی عربستان و یافتن راهی برای خروج لبنان از بن‌بست سیاسی سرفصل اصلی گفتگوهای روزهای اخیر بوده است.

جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی که از سال ۲۰۱۶ به این سو با هم روابط دیپلماتیک ندارند و گروه‌های نزدیک و نیابتی‌شان در این مدت در کشورهای مختلف خاورمیانه با هم درگیر بوده‌اند، اخیرا در پایتخت عراق گرد میز مذاکره نشسته‌اند تا تنش‌های فی‌مابین را کاهش دهند.

«میدل‌ایست آی» به نقل از مقامات عراقی و سیاستمدارانی که از روند مذاکرات آگاهی دارند، می افزاید که در این مرحله از مذاکرات درباره عراق بحثی به میان نیامده و در عوض تمرکز مذاکرات بر مواردی بوده که دنیا به عنوان اولویت‌های سیاسی این دو کشور می‌شناسد.

یک مقام ارشد عراقی در این زمینه می‌گوید: «عراق در این مذاکرات تنها یک واسطه است و بنابراین بخشی از مذاکرات نخواهد بود، به خصوص که نفوذ عربستان در عراق بسیار محدود است و این باعث می‌شود مذاکرات درباره پرونده‌ها و به عبارت بهتر درباره اولویت‌های دیگر دنبال شود».

این مقام عراقی ادامه می‌دهد که «جلسات مذاکره با این که هنوز در مراحل ابتدایی است، اما احتمالا در ادامه به نتایج خوبی خواهد رسید. به هر حال برای ایجاد اعتماد و شکستن یخ بین ایران و عربستان نیاز به چند دور دیگر مذاکره احساس می‌شود، به خصوص که شکاف و جدایی دو کشور طولانی شده و بنابراین برای حصول به نتیجه به زمان نیاز است».

این مقام عراقی که مثل بیشتر کسانی که با «میدل‌ایست آی» گفتگو کرده‌اند، مایل به ذکر نامش در این گزارش نبوده، در ادامه می‌گوید: «ما شرایط مناسبی برای این دو کشور ترتیب داده‌ایم، محلی برای آنها فراهم کرده‌ایم و امنیت و رازداری را نیز تضمین کرده‌ایم. باقی چیزها دیگر مربوط به آن‌هاست و قطعا دیگر مربوط به ما نیست».

حال و هوای مذاکرات

رقابت جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی در منطقه، از نظر رسانه‌های غربی بیشتر در قالب مناقشات و رقابت‌های مذهبی- قومیتی ارزیابی می‌شود- که با خود اختلافات سیاسی و نظامی را نیز به همراه دارد.

عراق خود آسیب‌های زیادی از درگیری‌های فرقه‌ای- قومیتی خورده؛ به ویژه در حوالی سال‌های ۲۰۰۶ تا ۲۰۰۸- که  باعث کشته شدن ده‌ها هزار انسان بی‌گناه شد. از آن به بعد، ده‌ها شهر و روستا شاهد تغییراتی اساسی از نظر ترکیب جمعیتی بوده‌اند که تا به امروز ادامه داشته و هیچ یک از دولت‌های پانزده سال اخیر عراق نیز موفق به مقابله با آن نشده‌اند.

اگر چه در سال‌های اخیر نفوذ عربستان سعودی در عراق در قیاس با نفوذ جمهوری اسلامی ایران به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته است، اما سعودی‌ها چنان تاثیری بر ثبات و امنیت عراق دارند که نمی‌توان از آن غافل شد و چشم بر آن بست.

به باور مقامات و سیاستمداران عراقی «توافق جمهوری اسلامی ایران و عربستان سعودی هم‌چنین می‌تواند درگیری‌های نظامی بین برخی از گروه‌های مسلح را خنثی کرده و باعث شود درهای هزینه و سرمایه‌گذاری خارجی در عراق به روی شرکت‌های خارجی و به خصوص شرکت‌های سرمایه‌گذاری سعودی‌ها باز شود».

نخست‌وزیر مصطفی الکاظمی که زمانی رئیس سازمان اطلاعات عراق بوده، روابط خوبی با نهادهای امنیتی و اطلاعاتی اکثر کشورهای منطقه، به ویژه ایران و عربستان سعودی دارد.

به گفته مقامات عراقی و رهبران سیاسی نزدیک به نخست‌وزیر عراق، «مصطفی الکاظمی، همچنین، یکی از متحدان محبوب ولیعهد سعودی، محمد بن‌سلمان، در این کشور است».

الکاظمی با استفاده از مزایای روابط خوبش با مقامات سعودی و ایرانی، مقامات این دو کشور را ترغیب کرده تا در بغداد روبه‌روی هم نشسته و درباره مواردی که اختلاف نظر دارند، صحبت کنند. متحدان الکاظمی می‌گویند که «او شخصاً تلاش می‌کند این دو رقیب قدرتمند را به هم نزدیک‌تر کند».

مراحل آغازین گفتگوها «امیدوارکننده» و «رو به پیشرفت» توصیف شده- که منحصر به موضوعات و موارد خاص و محدود نیست. به گفته مقامات عراقی، «هم‌زمان با مذاکرات، هیات‌های ایرانی نیز با حضور در عراق، گفتگو و رایزنی با متحدان عراقی خود در مورد آخرین تحولات مذاکرات و آماده‌سازی زمینه برای از سرگیری گفتگوها را در دستور کار قرار داده‌اند».

یک مقام عالی‌رتبه عراقی به «میدل‌ایست آی» می‌گوید: «همه چیز دارد به خوبی پیش می‌رود و به قولی اوضاع رو به راه است. در حقیقت هر دو طرف تمایل زیادی به حل اختلافات خود دارند». این مقام عالی‌رتبه عراقی در ادامه روی نقش مثبت عراق در تحولات منطقه‌ تاکید می‌کند: «عراق صلاحیت ایفای نقش مثبت در منطقه را دارد».

سعودی ها باید از «مدار» ایالات متحده خارج شوند

نشانه‌ها حاکی از این است که عربستان سعودی در حال حاضر در قیاس با ایران در موقعیت ضعیف‌تری قرار دارد و بنابراین به نظر می‌رسد که بیشتر از ایران به موفقیت در این مذاکرات نیاز دارد. دلیل این امر هم این است که ظاهرا دولت جدید ایالات متحده تمایل زیادی به برقراری رابطه با ریاض به عنوان متحد اصلی آمریکا در خاورمیانه ندارد.

با توجه به این‌که بایدن تمایل خود را به احیای توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ با جمهوری اسلامی ایران نشان داده؛ به باور یک مقام عراقی «سعودی‌ها دارند کم کم متوجه می‌شوند که زمان خارج شدن از مدار آمریکا فرا رسیده است».

جنگ شش ساله عربستان سعودی در یمن علیه حوثی‌ها این پادشاهی را خسته و ضعیف کرده- و در این سال‌ها حوثی‌ها مرتبا با ارسال موشک‌ها و هواپیماهای بدون سرنشین به تاسیسات نفتی و فرودگاه‌های عربستان، این کشور را فرسوده کرده‌اند.

در نقطه مقابل، جمهوری اسلامی ایران، به رغم انزوای بزرگ بین‌المللی و یک اقتصاد آسیب‌دیده از تحریم‌های وحشیانه آمریکا، از این نظر که اگر بخواهد، می‌تواند از حملات حوثی‌ها علیه عربستان جلوگیری کند، دست بالا را در این مذاکرات دارد.

هم‌زمان مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا نیز در مورد توافق هسته‌ای به سرعت در حال پیشرفت است و انتظار می‌رود که به زودی شاهد لغو شماری از تحریم‌های شدید آمریکا باشیم.

ناظران عراقی می‌گویند که مهم‌ترین اولویت ریاض پایان دادن به حملاتی است که از سوی حوثی‌های تحت حمایت ایران در یمن و بعضاً عراق انجام می‌شود. برای ایران نیز تسهیل روابط با کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس  و البته تقویت اقتصاد این کشور یک نیاز فوری است.

در حالی که مذاکرات ایران و عربستان سعودی می‌تواند با عادی‌سازی روابط دو کشور در نهایت به نفع هر دو باشد؛ این موضوع هم‌چنین به نفع لبنان نیز هست، که از یک بحران اقتصادی ترسناک رنج می‌برد و این امر گروه‌های مورد حمایت و به عبارت بهتر نیروهای نیابتی دو کشور را به شدت تحت تأثیر قرار داده است.

بحران اقتصادی لبنان چنان تاثیرگذار بوده که رهبران این کشور از زمان استعفا دولت به دلیل انفجار بندر بیروت در ماه اوت، قادر به تشکیل دولت نبوده‌اند.

منابع آگاه می‌گویند که ریاض می‌تواند متحد خود، سمیر جعجع، رهبر حزب نیروهای لبنان و مخالف سنتی حزب‌الله را وادار کند تشکیل دولت مورد حمایت حزب‌الله را تسریع کند- که این ممکن است به نفع سعد حریری، نخست‌وزیر تعیین‌شده نیز باشد.

اما در کل به باور بیشتر ناظرین از جمله شماری از مقامات عراقی «ایرانی‌ها به رغم فشارهای اقتصادی و تمایل آشکار برای  عادی‌سازی وضعیت خود در منطقه، در این مذاکرات وضعیت بهتری دارند».

همین کارشناسان آگاه به روابط منطقه عقیده دارند که «عربستان سعودی به نظر می‌رسد که در وضعیت ناامیدکننده‌ای قرار دارد و موفقیت در این گفتگوها برایش ضروری است. از دید ایران، عربستان سعودی نمی‌تواند کارهای زیادی در عراق انجام دهد، بنابراین لبنان در راس اولویت‌های ایران قرار دارد. برای سعودی‌ها نیز یمن بالاترین اولویت‌شان را تشکیل می‌دهد. در حقیقت دولت جدید آمریکا جنگ یمن را مسئله خود سعودی‌ها می‌داند- که خودشان باید آن را حل کنند. و بنابراین این همان کاری است که سعودی‌ها می‌خواهند در مذاکرات انجام دهند».

مزایای مذاکره برای عراق

به گفته یک رهبر سیاسی نزدیک به الکاظمی «بیشتر مناقشات بین ایران و عربستان‌سعودی ریشه در تفاوت شعارهای این دو کشور دارد، و نمی‌توان آن‌ها را اختلافات واقعی موجود به شمار آورد».

بنابراین تمرکز بر منافع متقابل و تقسیم قدرت در صحنه‌های مشترک به کاهش تنش در منطقه کمک می‌کند و به نوعی در عراق تأمل مثبتی دارد.

این مقام نزدیک به الکاظمی می‌گوید: «اگر ایران علاقه‌مند به بهسازی روابط خود با رقیب سنتی خود در منطقه، از طریق میانجیگری عراق باشد، و هم‌زمان، آمریکا هم فشار خود را بر ایران کاهش دهد، در آن صورت یک دولت قدرتمند و یک وضعیت امنیتی پایدار در عراق برای ایرانیان سودمندتر از یک دولت ضعیف و یک وضعیت امنیتی شکننده خواهد بود».

این سیاستمدار عراقی تأکید می‌کند که تهران قطعا حوثی‌ها یا حزب‌الله را فدا نخواهد کرد، اما در صورت ایجاد آرامش و دولتی قوی و باثبات در عراق، خود به‌خود، حمایت و پوشش این کشور از گروه‌های مسلح مورد حمایتش کاهش خواهد یافت. این استراتژی اصلی الکاظمی در شرایط حال حاضر است- که به جمهوری اسلامی ایران یک متحد تاثیرگذار و مفید ارائه دهد».

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *